Waarom pest een kind? Pestgedrag begrijpen en stoppen
Vandaag was ik met mijn hond Nero bij de zwemvijver Ut Poeleke. Daar ga ik vaker heen zodat Nero lekker kan rennen, spelen en zwemmen. Terwijl Nero aan het spelen was, raakte ik in gesprek met het baasje van één van die honden. Laten we haar voor nu even Jane noemen. We hadden elkaar al vaker gezien en gesproken. Die dag vertelde ze dat ze op sociale media had gezien dat ik kinderen help die gepest worden. Ze gaf aan dat ze dat erg mooi vond, omdat er zoveel kinderen gepest worden.
In ons gesprek deelde ze ook iets persoonlijks: Jane is vroeger zelf gepest. Dat heeft bij haar diepe sporen achtergelaten en ze heeft veel therapie nodig gehad om ermee om te leren gaan. Nog steeds merkt ze dat het een deel van haar leven blijft. Juist daardoor vindt ze het zo belangrijk dat er aandacht is voor dit onderwerp. Haar verhaal raakte me, omdat het zo duidelijk laat zien dat de gevolgen van pesten vaak een leven lang mee gaat.
Jane:
“Het zijn de pesters die aangepakt moeten worden, anders gaan ze gewoon door. Waarom moet het slachtoffer altijd hulp zoeken? Het is de omgekeerde wereld”.
En daarmee raakte Jane een snaar bij mij. Ik help in mijn trainingen vaak kinderen die minder weerbaar zijn of slachtoffer zijn van pesten, bijvoorbeeld in de Sta Sterk training. Pesters zie ik daar eigenlijk nooit. Dat roept vragen op: waarom krijgen of zoeken zij zo weinig hulp? En hoe kan het dat slachtoffers vaak het gevoel hebben dat alleen zij moeten veranderen? Ik begrijp heel goed dat Jane dat dacht, en ik weet dat veel slachtoffers en hun ouders datzelfde gevoel hebben.
Het zette me opnieuw aan het denken. Want hoe komt het dat pesters doorgaan? En misschien nog wel belangrijker: wat hebben zij nodig om ermee te stoppen?
Waarom pest een kind? Oorzaken van pestgedrag
Een kind pest nooit zomaar. Vaak spelen er meerdere factoren mee die samen het gedrag versterken.
Soms gaat het om frustratie die een kind ergens anders oploopt. Omdat die spanning of boosheid niet bij de juiste persoon geuit kan worden, wordt die afgereageerd op een ander kind dat minder weerbaar is.
Andere kinderen hebben pestgedrag juist geleerd van hun omgeving. Het is aangeleerd gedrag. Denk aan voorbeelden thuis, via sociale media, of in films en series. Ook een onveilige thuissituatie met te weinig aandacht of juist te veel vrijheid zonder grenzen kan een rol spelen.
De sfeer in een groep is minstens zo belangrijk. Kinderen voelen feilloos aan of een groep veilig is of niet. Een begeleider of leerkracht speelt daarin een grote rol.
Wanneer een begeleider te streng of autoritair is, ontstaat er weinig ruimte voor eigen inbreng en verantwoordelijkheid. Kinderen voelen zich afhankelijk en durven minder snel hun stem te laten horen. dat kan frustratie oproepen en spanningen vergroten – en pesten kan dan een manier worden om die spanning kwijt te raken.
Aan de andere kant kan een afwezige of passieve begeleider ook problemen geven. Als er nauwelijks regels zijn en er wordt niet ingegrepen bij vervelend of grensoverschrijdend gedrag, ontstaat er onduidelijkheid en onzekerheid. Kinderen gaan dan zelf “regels” maken, en vaak geberut dat ten koste van de zwakkere of meer gevoelige kinderen.
Een begeleider die duidelijk én betrokken is, maakt juist het verschil: er is structuur, maar ook ruimte om samen te werken en meningen te delen. In zo’n klimaat is er veel minder ruimte voor pestgedrag.
Ook verveling speelt vaak mee. Zeker in een klas of groep waar de lessen of activiteiten niet voor iedereen even interessant of uitdagend zijn. Sommige kinderen hebben dan de neiging om “iets spannends” te zoeken om de tijd door te komen. Voor een kind dat onzeker is of behoefte heeft aan aandacht, kan pesten een manier lijken om in het middelpunt te staan of controle te krijgen over de groep.
Het probleem is dat dit vaak ten koste gaat van iemand anders. Waar de één een grapje ziet, ervaart de ander het als kwetsend of bedreigend. En zo kan verveling uitgroeien tot structureel pestgedrag.
En tot slot is er nog iets belangrijks: pesten loont. Voor een pester levert het vaak status en macht op. Andere kinderen lachen mee, volgen of doen alsof ze het grappig vinden. Dat versterkt de positie van de pester en maakt dat het gedrag doorgaat.
Soms gaat het nog verder: de pester krijgt privileges, zoals het bepalen van het spel, als eerste mogen kiezen of simpelweg veel aandacht krijgen. Voor kinderen kan dan voelen als een beloninig, waardoor ze het gedrag blijven herhalen.
Het ingewikkelde is dat meelopers of toekijkers vaak niet doorhebben dat ze dit proces versterken. Hun lach of stilzwijgende instemming is voor de pester een signaal: “Ik doe het goed, ik heb de macht”. En zo blijft het patroon bestaan, tenzij iemand het doorbreekt.
Kijk voor meer informatie op de website van Omgaan met Pesten.
Hoe herken je een pester?
Niet iedere pester ziet er hetzelfde uit, maar er zijn wel terugkerende kenmerken. Veel pesters laten stoer en dominant gedrag zien, reageren impulsief of gebruiken agressie zoals schelden, vechten of intimideren.
Toch zit daarachter meestal onzekerheid. Veel pesters zijn bang om afgewezen te worden of hebben een negatief zelfbeeld dat ze proberen te verbergen door zichzelf groter voor te doen. Relaties worden vaak aangegaan vanuit macht of druk in plaats van gelijkwaardigheid.
Het gedrag van een pester kan dus heel zichtbaar zijn, maar som sook subtieler: door grapjes die steeds ten koste gaan van dezelfde persoon, of door kleine vormen van buitensluiten.
Wat heeft een pester nodig om te stoppen?
Het klinkt misschien verrassend, maar veel van wat een pester nodig heeft, lijkt op wat een slachtoffer nodig heeft. Waar een slachtoffer sterker moet worden, heeft een pester steun nodig om op een gezonde manier met zichzelf en anderen om te gaan.
Dat betekent werken aan meer zelfvertrouwen en een positiever zelfbeeld. Ook is het belangrijk dat een pester leert inlevingsvermogen te ontwikkelen, zodat hij of zij begrijpt wat het gedrag met een ander doet. Daarnaast hebben pesters baat bij het oefenen van sociale vaardigheden, zoals samenwerken en omgaan met kritiek.
Een pester moet bovendien beseffen wat de gevolgen zijn. Niet alleen voor het slachtoffer, maar ook voor henzelf. Op korte termijn kan pesten misschien status opleveren, maar op de lange termijn vergroot het de kans op isolement, schoolproblemen of zelfs crimineel gedrag.
👉 Wil je weten hoe ik kinderen begeleid? Kijk dan eens naar de Sta Sterk training voor meer zelfvertrouwen en weerbaarheid.
Werken aan preventie
In mijn werk richt ik me niet alleen op kinderen die slachtoffer zijn of worden, maar juist ook op ouders en professionals. Want voorkomen is beter dan genezen. Met themabijeenkomsten voor ouders en studiedagen voor professionals laat ik zien hoe je pestgedrag eerder kunt signaleren en hoe je kunt bijdragen aan een veilige en respectvolle omgeving voor kinderen en jongeren.
Professionals die zich verder willen scholen of een incompany-training zoeken, kunnen terecht bij het Kenniscentrum Omgaan met Pesten.
Door samen te werken – met kinderen, ouders én professionals – kunnen we het patroon van pesten doorbreken.
👉 Wat denk jij: Moeten we ons vooral richten op de slachtoffers, of zouden pesters net zo goed hulp moeten krijgen?
Wil je meer weten over waarom een kind pest en wat jij kunt doen?
Of wil je hulp voor jezelf of je kind?
Neem gerust contact met mij op voor meer informatie. Samen kijken we wat het beste bij jouw vraag past.